Mikrofon yerleşimi

Mikrofon, soyut bir enstrüman adını değil, kapsülünün bulunduğu noktadaki ses alanını algılar. Mikrofonu hareket ettirmek; istenen kaynak, yakındaki kaynaklar, hoparlörler ve mekân yansımaları arasındaki ilişkiyi değiştirir. Yakın yerleşim genellikle çevreden gelen sese göre doğrudan sesin oranını artırırken, mesafeyi artırmak mekânın ve yakındaki enstrümanların sesini daha fazla alır. İşitilen sonuç, kaynağın boyutuna ve frekansa göre değişen ses yayılım örüntüsüne de bağlıdır.

Açı önemlidir, çünkü mikrofonlar her yönden gelen sese aynı tepkiyi vermez. Eksen dışı ses karakterleri ve istenmeyen sesi bastırma özellikleri, belirtilen yönelim deseninin yanı sıra frekansa da bağlıdır. Mikrofonu kaynağın parlak tınlayan bir bölümünden hafifçe uzağa yöneltmek sesi yumuşatabilir, ancak diğer kaynaklardan aldığı ses sızıntısını da değiştirebilir. Kapsülün gerçek konumunu ve ses alma eksenini belirleyin; yandan ses alan tasarımlarda gövdeyi dış görünüşüne göre yöneltmek yanıltıcı olabilir.

Birçok yönlü mikrofonda, yakın mesafelerde düşük frekans tepkisini artıran yakınlık etkisi (proximity effect) görülür. Bu etkinin miktarı tasarıma ve kullanım mesafesine bağlıdır; her mikrofon bu şekilde davranmaz. Vokal mikrofonunu yakına yerleştirmek kullanılabilir sinyal seviyesini artırabilir, ancak patlamalı ünsüzleri ve ton değişimlerini daha belirgin hâle de getirebilir. Mesafe ve açı, icracıyı rahatsız veya uygulanması güç bir pozisyona zorlamak yerine tutarlı bir mikrofon tekniğini desteklemeli; gerektiğinde uygun rüzgâr koruması kullanılmalıdır.

Yerleşim, ekolayzer veya dinamik işlem uygulanmadan önce verilen akustik bir karardır. Vokal mikrofonu çok fazla zil sesi alıyorsa, yüksek frekansları kısmak vokali de matlaştırır. Kapsülü şarkıcıya yaklaştırmak veya davula göre konumunu değiştirmek, bu ödünü vermeden kaynaklar arasındaki ayrımı iyileştirebilir. Aynı ilke konuşma için de geçerlidir: Uzaktaki bir sesi daha fazla kazançla öne çıkarmaya çalışmak, mikrofona giren mekân ve hoparlör sesini de yükseltir.

İyi bir yerleşim, akustik geri besleme sistemi kararsız hâle getirmeden önce ulaşılabilen seviyeyi artırabilir. Uygulanabildiği durumlarda mikrofonun daha az hassas olduğu yönleri ilgili hoparlörlere çevirin. Her yönlü mikrofonun tam arkasında bir duyarsız nokta olduğunu varsaymak yerine gerçek yönelim desenini esas alın. Örneğin süperkardioid bir tasarımın arka tarafında da ses alan bir lob bulunur. Hoparlör kapsaması, icracının hareketleri ve gereken monitör seviyesi yine birlikte değerlendirilmelidir.

Aynı kaynağı birden fazla mikrofon aldığında, farklı varış süreleri sinyaller birleşirken bazı frekansların güçlenmesine, bazılarının ise birbirini söndürmesine yol açabilir. Davulun üstüne yerleştirilen bir overhead mikrofon ile yakın mikrofonun her biri tek başına iyi duyulurken, birlikte kullanıldıklarında ses dolgunluğunu kaybedebilir. Birleşik sonucu dinleyin ve yerleşimi bilinçli biçimde ayarlayın. Polarite anahtarı karşılaştırma yapmak için yararlı olabilir, ancak mikrofonlar arasındaki frekansa bağlı tüm zamanlama farklarını ortadan kaldırmaz.

Üçe bir mesafe kuralı, ayrı kaynaklara yerleştirilmiş mikrofonlar arasındaki girişimi azaltmak için bir başlangıç noktasıdır; her düzende faz uyumunu garanti etmez. Kaynağın ses şiddeti, yönsel tepki, mekân yansımaları ve mikrofon seviyesi sonucu etkiler. Dinleyerek yaptığınız değerlendirmeyi desteklemek için polarite ve faz kontrollerinden yararlanın. Herhangi bir zaman hizalama işlemini, yalnızca tek bir mikrofon çiftini ayrı olarak en iyi hâle getirmek yerine miksin bütünü içinde değerlendirin.

Abu Dabi'deki bir akustik performansta şarkıcının mikrofonu uzak duyuluyor ve gitar mikrofonu çok fazla vokal ve kama tipi sahne monitörü sesi alıyor. Ses mühendisi, yoğun sinyal işleme uygulamadan önce fiziksel düzeni icracılarla birlikte kontrol ediyor. Vokal mikrofonunun kapsülü, şarkıcının normal ağız hizasının altında kalıyor. Gitar mikrofonu ise doğrudan ses deliğine bakıyor ve yakındaki bir monitör, mikrofonun hassas olduğu bir yönde duruyor.

1. Vokal mikrofonu sehpasını rahat bir kullanım konumuna ayarlayın ve şarkıcıdan doğal biçimde koruyabileceği bir mesafede şarkı söylemesini isteyin.
2. Gitar mikrofonunu, tel ayrıntısı ile gövde sesi arasında uygun bir denge sağlayan bölgeye doğru taşıyın. Tek bir konumu her durumda doğru kabul etmek yerine dinleyerek karar verin.
3. Gitaristin hareketlerini engellemeden istenmeyen ses alımını azaltmak için gitar mikrofonu ile monitörün birbirlerine göre yönünü yeniden düzenleyin.
4. Hafif filtreler veya ekolayzer uygulamadan önce vokali ve gitarı birlikte dinleyerek ses sızıntısını ve birleşik tonu karşılaştırın.
5. İcracılardan gösteri sırasında yapacakları gibi hareket etmelerini isteyin; ardından gereken çalışma seviyesinde monitör miksini ve sistemin kararlılığını doğrulayın.

Son konum bir laboratuvar koordinatı değil, uygulamada farklı ihtiyaçları dengeleyen bir çözümdür. Sehpa konumlarını işaretlemek, sahne değişiminden sonra aynı yerleşime dönmeye yardımcı olabilir; ancak bir sandalye taşındığında veya farklı bir enstrüman geldiğinde ses mühendisi yine kontrol yapar. Provada işe yarayan bir yerleşim, sahne düzeni veya icracının performans sırasındaki davranışları değiştiğinde yeniden ayar gerektirebilir.

• İlk çözüm olarak ekolayzera başvurmak, yerleşim sorununu gizlerken istenen kaynağın yararlı ton bileşenlerini de ortadan kaldırabilir.
• Mikrofonu enstrümanın en çok ses çıkarıyor gibi görünen bölümüne yöneltmek; hava hareketini, mekanik gürültüyü veya dengesiz bir tonal bölgeyi öne çıkarabilir.
• Yayımlanan yönelim deseninin her frekansta aynı şekilde geçerli olduğunu varsaymak, gerçek eksen dışı davranışı ve arkadan ses alma özelliklerini gözden kaçırır.
• Mikrofonları yalnızca kanalları solo dinleyerek ayarlamak, tüm kanallar açıkken ortaya çıkan ses sızıntısını ve girişimi fark etmenizi engeller.
• Sehpayı icracının rahatça hareket edemeyeceği bir yere koymak, tutarlı mikrofon tekniğinden ödün verilmesine neden olur ve fiziksel bir engel oluşturabilir.

Her seferinde belirli bir amaca yönelik tek bir konum değişikliği yapın ve benzer dinleme seviyelerinde karşılaştırın. Yüksek sesli bir monitörün yakınındaki mikrofonu hareket ettirmeden veya kablosunu yeniden bağlamadan önce, istenmeyen ani sinyal darbelerini ya da geri beslemeyi önlemek için ilgili sinyal yolunu kontrol altına alın. Tek başına etkileyici bir ton bulmaktan önce işitme güvenliğini ve icracının rahatlığını gözetin. En iyi konum, yalnızca kulaklıkta en çarpıcı sesi veren değil, performansın bütününü tutarlı biçimde destekleyen konumdur.