Akustik geri besleme

Mikrofon, şarkıcının doğrudan sesini aynı şarkıcının monitörden geri gelen sesinden ayırt edemez. Her ikisi de elektrik sinyaline dönüşür, miks masasından geçer ve yeniden hoparlöre ulaşır. Bu gidiş dönüşün yeterli kazanç ve uygun faz uyumu sağladığı frekanslarda, geri dönen ses sönümlenmek yerine kendini pekiştirir. İlk kararsız hâle gelen frekans, akustik ve elektriksel yolun tamamına bağlıdır.

Bu yol; mikrofonun frekans tepkisini, hoparlörün kapsama alanını, mekândaki yansımaları, mesafeyi ve sinyal yolundaki tüm işlemeyi içerir. Konumdaki küçük bir değişiklik, ilk hangi frekansın öteceğini değiştirebilir. Bu nedenle geri besleme, yalnızca bir mikrofon arızası veya ana fader'ın, yani seviye sürgüsünün, fazla açık olduğunun göstergesi değildir. Sinyal akışını anlamak, döngüyü tamamlayan belirli yolu saptamaya yardımcı olur.

• Sürekli bir ıslık sesi, genellikle görece dar bir frekans bölgesindeki kararsızlığa işaret eder.
• Pes bir uğultu; mekândaki düşük frekans birikiminden, bir enstrüman mikrofonundan veya rezonansa giren bir sahneden kaynaklanabilir.
• Birden fazla açık mikrofon, yerleşimlerine ve yönlendirmelerine bağlı olarak geri besleme başlamadan önce kullanılabilecek kazancı azaltabilir.

Geri besleme, konuşmanın anlaşılmasını engeller, sahnedeki kişilerin dikkatini dağıtır ve tehlikeli derecede yüksek ses üretebilir. Boş salondaki kontrolde ancak kararlı kalabilen bir sistemin, sunucunun öne yürümesi veya şarkıcının mikrofonu kama tipi sahne monitörüne (wedge) doğrultması karşısında çok az güvenlik payı vardır. Asıl hedef, fader'ı mümkün olduğunca açmak değil, yeterli ses seviyesini bir kararlılık payıyla birlikte elde etmektir.

Geri besleme öncesi kazanç (gain before feedback), belirli bir düzende kararsızlık başlamadan önce ne kadar kullanılabilir yükseltme yapılabildiğini ifade eder. Bunu iyileştirmek çoğu zaman akustik düzenlemelerle başlar: hoparlörü taşımak, mikrofonu ses kaynağına yaklaştırmak veya gereksiz sahne sesini azaltmak. Toplam döngü kazancı değişmiyorsa, kazancı ön yükselteç (preamp) ile fader arasında yeniden dağıtmak kararlılığı kendiliğinden artırmaz.

Yönlü mikrofonların daha az hassas olduğu bölgeler vardır; ancak bu bölgeler kardioid, süperkardioid ve diğer desenlerde farklılık gösterir. İstenmeyen yönlerden gelen sesi reddetme düzeyi frekansa göre de değişir. Her kama tipi monitörün doğrudan mikrofonun arkasına yerleştirilmesi gerektiğini varsaymak yerine mikrofonun yönelim desenini inceleyin. Kapsama planının izin verdiği her durumda ana hoparlörleri açık mikrofonların önünde, seyirci tarafında tutun.

Yüksek geçiren filtre, konuşmadan veya uygun enstrümanlardan gelen gereksiz düşük frekans enerjisini temizleyebilir. Ancak tiz bir ötmeyi gidermez. Parametrik filtrelerle belirli rezonanslara müdahale edilebilir; otomatik geri besleme bastırıcı da ek koruma sağlayabilir. Bunların hiçbiri doğru yerleşimin, kontrollü sinyal yönlendirmesinin veya sonucu dinleyen eğitimli bir operatörün yerini tutmaz.

Abu Dabi'deki bir panelde sunucu, el mikrofonunu bel hizasında tutarak küçük sahnenin önüne doğru yürür. Ses teknisyeni konuşma seviyesini yeniden yakalamak için kanal seviyesini yükseltir ve bir monitör ötmeye başlar. Doğrudan gelen sesin zayıf, hoparlörden mikrofona ulaşan sesin ise güçlü olması, sistemin kullanılabilir kararlılık payını azaltmıştır.

1. Uygun filtreyi ararken ötmenin sürmesine izin vermek yerine, sorunlu monitör gönderiminin seviyesini hızla düşürün.
2. Sunucudan mikrofonu ağzına daha yakın tutmasını ve ana hoparlörlerin kapsama alanının gerisindeki bir konuma dönmesini isteyin.
3. Sunucunun zemin monitöründe gerçekten kendi sesini duymaya ihtiyacı olup olmadığını kontrol edin, ardından gereksiz yönlendirmeleri kaldırın.
4. Salon sessizken ve seviyeler kontrol altındayken kalan rezonansları belirleyin ve sorunlu çıkışta ölçülü bir EQ kesimi uygulayın.
5. Yürüme testini etkinlikte kullanılacak ses seviyesinde tekrarlayın ve seyirciler içeri girmeden önce konuşma kalitesini dinleyerek değerlendirin.

Bu kontrol, konuşma yapılması beklenen her konumdaki konuşma testleriyle birlikte etkinliğin ses kontrolü rutinine dâhil edilmelidir. İşe yarayan yönlendirme kararlarını kaydedin; ancak sahne düzeni değişirse değerlendirmeyi tekrarlayın.

• Mikrofon ızgarasını avuçla kapatmak, mikrofonun yönlülüğünü ve frekans tepkisini değiştirerek yakındaki hoparlörlerden gelen sesi reddetme becerisini azaltabilir.
• Spektrumda görünen her tepeyi kesmek, müzikal içeriği kararsızlıkla karıştırmak demektir. Filtre uygulamadan önce hangi frekansın öttüğünü doğrulayın.
• Yalnızca monitördeki bir sorun için ana miksin EQ'sunu ayarlamak, ilgili döngüyü mutlaka düzeltmeden seyircinin duyduğu sesi değiştirir.
• Düşük duyulan kanalları tekrar tekrar yükseltmek, mevcut kararlılık payı tükenene kadar kötü mikrofon kullanımını gizleyebilir.
• Geri beslemeyi önlemek için kompresyona güvenmek, telafi kazancını (makeup gain) ve kompresör kazanç azaltmayı bıraktığında artan kazancı gözden kaçırır.

Bir noktayı göstermek amacıyla kasıtlı olarak uzun süreli, yüksek sesli geri besleme oluşturmayın. Kontrollü testler yapın, işitme sağlığını koruyun ve ilgili çıkışı hızla susturabilmek için gerekli kontrollere erişimi açık tutun. Etkinlik sırasında kararsızlık yeniden ortaya çıkarsa önce soruna neden olan yolun seviyesini düşürün, ardından durum güvenli hâle geldiğinde nedeni araştırın.